Badania historyczne w Polsce


Archiwa kościelne


Archiwum Archidiecezji Warmińskiej (do 1945 roku) oraz Archiwum Akt Nowych Archidiecezji Warmińskiej (od 1945 roku) w Olsztynie
Archiwum Archidiecezji Warmińskiej (do 1945 roku) oraz Archiwum Akt Nowych Archidiecezji Warmińskiej (od 1945 roku) w Olsztynie

Diecezja warmińska została założona 29 lipca 1243 roku jako jedna z czterech diecezji pruskich. 25 marca 1992 roku Stolica Apostolska w ramach reorganizacji Kościoła w Polsce podzieliła diecezję warmińską na archidiecezję warmińską i diecezje elbląską i ełcką. Zasób Archiwum zgromadzi Archiwum Biskupie (z siedzibą w Braniewie, Ornecie, Lidzbarku Warmińskim, Olsztynie), Archiwum Kapituły Katedralnej (z siedzibą we Fromborku, Olsztynie),
Archiwa poszczególnych parafii, Dokumenty miast warmińskich, Archiwum kolegiaty dobromiejskiej, Archiwum kolegium wikariuszowskiego we Fromborku. Archiwum Akt Nowych gromadzi dokumenty powstałe po 1945 roku, m.in. Duplikaty ksiąg metrykalnych, dokumenty finansowe i administracyjne duszpasterstw diecezji, dokumenty parafialne i teczki personalne zmarłych księży.

Archiwum Archidiecezjalne w Białymstoku
Archiwum Archidiecezjalne w Białymstoku

Z zespołów Archiwum Historycznego należy wymienić: Oryginalne dokumenty z okresu staropolskiego, Akta poszczególnych parafii, Akta klasztoru w Klimówce, Akta archidiakonatu i dekanatu białostockiego, Fragmenty archiwaliów wileńskich dotyczących czasów II wojny św., Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Stefana Batorego i wileńskiego Seminarium Duchownego, Archiwum Kurii Arcybiskupiej w Białymstoku. Archiwum posiada także fragmenty archiwaliów parafii z dawnej archidiecezji wileńskiej, wspomnienia i pamiętniki księży diecezji wileńskiej, zbiór kartograficzny i fotograficzny.
Archiwum Metryczne posiada odpisy aktów chrztu, ślubu i zgonu z poszczególnych parafii. Archiwum Metryczne posiada odpisy ksiąg metrycznych od 1865 r. do roku bieżącego. Wiele metryk jest spisanych w języku rosyjskim.

Archiwum Archidiecezjalne i Biblioteka Kapitulna we Wrocławiu
Archiwum Archidiecezjalne i Biblioteka Kapitulna we Wrocławiu

Zasób Archiwum archidiecezjalnego we Wrocławiu zawiera zespoły: Klasztory (akta ogólne) oraz Akta parafii i miejscowości. Pierwsze dokumenty polskojęzyczne pochodzą z XII w. Przed II. wojną św. zasoby zawierały ok. 92.000 tomów, 813 inkunabułów, 508 rękopismów oraz zespół specjalny biblioteki parafialnej w Nysie. Straty wojenne były w miarę niewielkie, brakuje ok. 1.500 tomów.

Archiwum Archidiecezjalne w Gdańsku
Archiwum Archidiecezjalne w Gdańsku

Archiwum Archidiecezjalne w Gdańsku

Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie
Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie

Z powodu remontu Archiwum jest nieczynne od 15 grudnia 2009 r. do odwołania.
W skład zasobu Archiwum wchodzą: akta Kapituły Metropolitalnej, akta klasztorów zlikwidowanych przez rząd pruski w XIX w., akta Konsystorza Generalnego i akta proweniencji arcybiskupiej, akta Trybunału Metropolitalnego, część akt Seminarium Duchownego w Gnieźnie, akta Prymasa Polski (do 1939 r.) oraz akta Kurii Metropolitalnej, oraz akta parafialne i dekanalne. Do zasobu należą także dawne nuty, repertuar katedralnego zespołu instrumentalno-wokalnego, muzykalia, kartografia, rubrycele, schematyzmy diecezjalne i zakonne oraz ikonografię
Biblioteka katedralna stanowi jeden z działów Archiwum Archidiecezjalnego. Jest jedną z najstarszych w Polsce, gdyż sięga progu XI w. W skład księgozbioru katedralnego wchodzą fragmenty bibliotek klasztorów wielkopolskich, skasowanych przez zaborcę pruskiego w XIX w.: franciszkanów i klarysek z Gniezna, benedyktynów z Lubinia i Mogilna, cystersów z Wągrowca i Paradyża oraz mniejsze zbiory lub pojedyncze księgi karmelitów z Bydgoszczy, bernardynów z Pakości i dominikanów z Poznania.

Archiwum Archidiecezjalne w Katowicach
Archiwum Archidiecezjalne w Katowicach

Zasób Archiwum obejmuje w głównej mierze dokumentację XX-wieczną, jednak w znacznym stopniu (ok. 30-40 %) składają się na nią również źródła XVII, XVIII i XIX-wieczne o proweniencji pruskiej i austriackiej. Swoista mozaika archiwaliów jest bezpośrednim odzwierciedleniem historii Górnego Śląska. Do głównych zespołów Archiwum należą: Akta Lokalne, Akta Rzeczowe, Kancelaria Biskupa Adamskiego, Księgi Metrykalne, Bullarium, Zbiór Fotografii, Zbiór Albumów, Zbiór Plakatów oraz Zbiory Specjalne.
Przechowywane materiały archiwalne zasadniczo wytworzone zostały w języku polskim. Jednak przed 1925 r. oraz  w okresie II wojny światowej akta pisane były w języku niemieckim. Duża część akt, zwłaszcza lokalnych oraz metrykalnych, zapisana jest w neogotyku, co wymaga znajomości języka staro-niemieckiego. Akta zawierają również bardzo często język łaciński, który jest językiem Kościoła, a także włoski. Zdarzają się ponadto dokumenty w języku francuskim, angielskim i czeskim.

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie

Archiwum Kurii Metropolitalnej troszczy się o uporządkowanie, gromadzenie, konserwację, opracowanie i udostępnianie zgodnie z prawem archiwaliów. Przechowuje kopie ksiąg metrykalnych dostarczane z poszczególnych parafii, dokonując odpowiednich adnotacji. Archiwum kieruje się postanowieniami własnego regulaminu.
Zachowuje się tutaj m.in. Dokumenty Katyńskie.

Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej (AKK) (Archiwum Kapitulne na Wawelu)
Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej (AKK) (Archiwum Kapitulne na Wawelu)

W zasobie Archiwum kapitulnego znajdują się: Archiwum św. Królowej Jadwigi, Księgi metryki kapitulnej, Zbiór ponad 1000 pergaminów, w tym ok. 600  dokumentów średniowiecznych., Zbiór pieczęci „luźnych, Rękopisy, Zbiór muzyczny, Zbiór grafiki i kartografii, Zbiór fotografii, 323 inkunabuły, Księgozbiór starodruków zawierający ok. 3000 woluminów, Zbiór druków XIX i XX w., Libri privilegiorum (Zbiór tzw. kopiariuszów, dokumentów przepisanych w celu zachowania), Dokumentacja aktowa (Katalogi dt. Katedry Krakowskiej, Katalogi dt. majątków ziemskich i nieruchomości krakowskich Kapituły Katedralnej, Katalogi dt. majątków ziemskich i różnych nieruchomości biskupstwa krakowskiego, oraz Akta dt. osób różnych), Zbiór Karola Wojtyły (zbiór dokumentów dotyczących Sługi Bożego Jana Pawła II to akta dokumentujące życie i działalność Sługi Bożego Jana Pawła II, zwłaszcza w jego okresie „krakowskim”).

Archiwum Archidiecezjalne w Łodzi
Archiwum Archidiecezjalne w Łodzi

W skład zasobu założonego w 1937 r. Archiwum wchodzą: Akta Konsystorza Generalnego Archidiecezji Warszawskiej (XIX w.), Akta Konsystorza Foralnego Piotrkowskiego z diecezji kujawsko-kaliskiej (XIX w.), Akta Konsystorza Foralnego Łowickiego Archidiecezji Warszawskiej (XIX w.)
Akta parafii i klasztorów z obszaru diecezji łódzkiej (XV-XX w.), Akta działalności Biskupów Ordynariuszy Łódzkich, Kurii Biskupiej, Sądu Biskupiego, Seminarium Duchownego, Kapituły Katedralnej Łódzkiej, parafii, bractw, stowarzyszeń religijnych, zakonów i zgromadzeń zakonnych, akta osobowe kapłanów, statystyki duszpasterskie. Znacząca jest grupa zespołów akt organizacji katolickich z XX w.

Archiwum Archidiecezjalne Archidiecezji Lubelskiej
Archiwum Archidiecezjalne Archidiecezji Lubelskiej

Archiwum Archidiecezjalne Archidiecezji Lubelskiej

Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu (AAP)
Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu (AAP)

Bardzo obszerny jest zbiór z okresu staropolskiego zawierający dokumenty pergaminowe, dokumenty papierowe, listy, rękopiśmienne księgi ilustrujące działalność centralnych urzędów diecezjalnych. Obszerniejszy jest jeszcze zbiór akt nowożytnych. Oprócz akt pochodzących z urzędów centralnych znajdują się w nim akta organizacji i stowarzyszeń kościelnych, których centrale w okresie międzywojennym znajdowały się w Poznaniu. Przechowuje się tu także ogromny zbiór akt parafialnych i ksiąg metrykalnych. Obecnie zbiór Biblioteki posiada również rękopisów z XII - XX w.; inkunabułów oraz starodruków z XVI - XVIII w.

Archiwum Archidiecezjalne w Przemyślu Archidiecezji Przemyskiej obrządku łacińskiej
Archiwum Archidiecezjalne w Przemyślu Archidiecezji Przemyskiej obrządku łacińskiej

Archiwum przechowuje księgi metrykalne: chrztów, zapowiedzi, ślubów i zmarłych (z XVII-XVIII w.), które ocalały po II wojny św. W obecnej chwili jest to kilkadziesiąt ksiąg (z ponad 800 przechowywanych przed wojną). Po 1945 r. archiwum miało przejmować akta metrykalne wywiezione z Kresów przez księży. W skład kolekcji wchodzą również ekstrakty metryk parafialnych od 1862 do czasów obecnych, w układzie alfabetycznym. Inwentarz ten częściowo jest zdezaktualizowany ze względu na konfiskatę ekstraktów z lat 1890-1950 przez władze PRL.

Archiwum Archidiecezjalne w Szczecinie Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej
Archiwum Archidiecezjalne w Szczecinie Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej

W skład zasobu Archiwum wchodzą archiwa wytworzone przez instytucje (urzędy) kościelne na terenie Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej względnie przez te instytucje odziedziczone, otrzymane lub nabyte. Są to akta wytworzone przez Kurię Metropolitalną i Sąd Metropolitalny w Szczecinie, które zostały zamknięte przed 25 laty oraz  archiwa dekanalne i parafialne sprzed 50 lat. Archiwum posiada również zbiory odziedziczone po archiwum kościelnym w Kamieniu Pomorskim. Zbiory specjalne obejmują Zbiory metrykalne, zbiory prywatne oraz pisma urzędowe.

Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej im. ks. Walentego Patykiewicza
Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej im. ks. Walentego Patykiewicza

Zespół ksiąg metrykalnych obejmuje okres od XVI do XX w. Księgi metrykalne pochodzą z 102 parafii terytorialnie należących do Archidiecezji Częstochowskiej. Księgi konsystorskie sięgają częściowo XVII i XIX w. Księgi dziekańskie pochodzą głównie z lat 1819-1925. Akta parafialne, czyli księgi brackie, kopiarze, oblaty i regesty, obejmują okres od XV do XIX w. Większość z nich to odpisy z ksiąg grodzkich, wśród których można odnaleźć starsze dokumenty. Księgi biskupie i kurialne dotyczą diecezji częstochowskiej z lata 1925-1983. Akta personalne dotyczą kapłanów diecezji zmarłych do 1945 r.

Archiwum Archidiecezjalne Warszawskie (AAW)
Archiwum Archidiecezjalne Warszawskie (AAW)

W zasób Archiwum wchodzą następujące zespoły i zbiory: akta Archidiakonatu Warszawskiego, akta arcybiskupstwa Gnieźnieńskiego, akta Arcybiskupstwa Warszawskiego, akta Biskupstwa Warszawskiego, Cmentarze, Duszpasterstwo, Fotografie, Kapituła, Kartografia, Konwent Polonia, Kościół Katolicki i inne wyznania, Księgi metrykalne, akta Kurii Metropolitalnej, Miscellanea, Parafie Archidiecezji Warszawskiej, Pergaminy i dokumenty papierowe, Spuścizny, Szkolnictwo, Wizytacje generalne, Zakony i zgromadzenia zakonne.

Archiwum Kurii Metropolitalnej Warszawskiej
Archiwum Kurii Metropolitalnej Warszawskiej

Archiwum archidiecezjalne troszczy się o uporządkowanie, gromadzenie, konserwację, opracowanie i udostępnianie zgodnie z prawem archiwaliów. Przechowuje kopie ksiąg metrykalnych dostarczane z poszczególnych parafii. Archiwum kieruje się postanowieniami własnego regulaminu.

Archiwum Prowincji Matki Bożej Niepokalanej Zakonu Braci Mniejszych Konwentualnych (OO. Franciszkanów) w Warszawie
Archiwum Prowincji Matki Bożej Niepokalanej Zakonu Braci Mniejszych Konwentualnych (OO. Franciszkanów) w Warszawie

W archiwum prowincjalnym znajdują się akta z lat 1939-1984. Nowsze dokumenty znajdują się w archiwum bieżącym kurii prowincjalnej. Archiwum prowincjalne jest jednozespołowe, gdyż należą do niego tylko akta, które zostały wytworzone lub przyjęte przez kancelarię kurii prowincjalnej. Natomiast akta poszczególnych klasztorów znajdują się w archiwach klasztornych.
Układ akt w zespole Kurii Prowincjalnej OO. Franciszkanów w Warszawie jest następujący:
A. Władze, urzędy, instytucje kościelne
B. Ustawodawstwo zakonu i prowincji
C. Kapituły Generalne
D. Władze centralne zakonu
E. Wydawnictwa urzędowe i akta prowincji
F. Kapituły
G. Prowincjał, Rada Prowincjalna, Kuria Prowincjalna
H. Klasztory aktualnie istniejące w prowincji
I. Byłe klasztory i placówki duszpasterskie
J. Seminaria, szkoły
K. Misje zagraniczne
L. Organizacje związane z prowincją
Ł. Działalność prowincji
M. Dział personalny
N. Inne prowincje zakonu
O. Władze, urzędy i instytucje świeckie

22
cze
Konferencja
Szlachta na pograniczu. Transkulturowe powiązania w Prusach (XVIII–XX w.)
Czytaj więcej