Większość niemieckich grup osadniczych napływała od średniowiecza na tereny Jugosławii, Węgier, Rumunii, Polski, Ukrainy, krajów bałtyckich oraz różnych części Rosji. Tam zakładały osady, w których aż do XX wieku mówiono po niemiecku i pielęgnowano niemiecką kulturę wiejską. Państwa niemieckie początkowo nie interesowały się tymi społecznościami. Dopiero w 1881 roku powstało stowarzyszenie szkolne, które miało pomóc w zachowaniu kultury Niemców w Europie Wschodniej. Jako Stowarzyszenie na Rzecz Niemców za Granicą (VDA) funkcjonowało ono aż do 2019 roku, później pod nieco zmienioną nazwą.

W 1917 roku utworzono Niemiecki Instytut Zagraniczny, którego zadaniem było dokumentowanie sytuacji Niemców za granicą i udzielanie im wsparcia. W okresie międzywojennym powstała również nowa mniejszość niemiecka na terenach Polski, które wcześniej należały do Rzeszy Niemieckiej. Rząd niemiecki wykorzystywał w tym czasie mniejszości niemieckie w prowadzeniu polityki zagranicznej, przede wszystkim w celu destabilizacji Polski. W tym celu instrumentalizowano również wspomniane stowarzyszenia. Naziści posunęli się jeszcze dalej: w ramach paktu Hitler-Stalin przesiedlili wielu przedstawicieli tych mniejszości do okupowanej Polski. Po 1945 roku wielu Niemców z Europy Wschodniej zostało wysiedlonych, a część deportowano do Związku Radzieckiego, w tym na Syberię. Pozostałości tych mniejszości zostały ponownie wykorzystane przez Republikę Federalną Niemiec do celów polityki zagranicznej. Ich emigracja do Niemiec była postrzegana jako dowód niższości komunizmu. Po 1990 roku mniejszości niemieckie stały się ważnym elementem niemieckiej polityki kulturalnej prowadzonej za granicą. W odróżnieniu od przeszłości ma ona przyczyniać się do stabilizacji i demokratyzacji Europy Wschodniej oraz do budowania dobrych stosunków Niemiec z tym regionem.

Nasz pracownik naukowy, dr Ralf Meindl, prowadzi badania nad mniejszościami i procesami regionalizacji w XIX i XX wieku. W swoim aktualnym projekcie badawczym zajmuje się strukturami kulturowymi, religijnymi i gospodarczymi wczesnonowożytnej Warmii (Ermland).

1 lipca 2026 r. podczas międzynarodowej konferencji WEEC 2026 wygłosił wykład na temat polityki wobec mniejszości i narodowości w Europie Wschodniej.