Interaktywna mapa pokazująca masowe groby ofiar Zagłady. Nowe narzędzie ma pomóc w badaniach i edukacji o zapomnianych miejscach zbrodni

Po trzech latach prowadzenia interdyscyplinarnego projektu badawczo-popularyzatorskiego, Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie udostępnił interaktywną mapę dokumentującą masowe groby ofiar Zagłady na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Ta obszerna baza danych prezentuje miejsca często pomijane w narracji historycznej, zdominowanej przez pamięć o obozach koncentracyjnych i zagłady oraz gettach w dużych miastach. Zestawienie informacji historycznych, zdjęć lotniczych i danych kartograficznych jest unikalne w kontekście badania historii Holokaustu.

Projekt „Masowe groby ofiar Zagłady” poświęcony jest w szczególności wydarzeniom związanym z „Akcją  Reinhardt” – najtragiczniejszą fazą Holokaustu, w której do obozów w Bełżcu, Sobiborze i Treblince Niemcy wywieźli ok. 1,6 miliona żydowskich ofiar. „Akcja Reinhardt” to jednak nie tylko obozy zagłady, ale także masowe rozstrzeliwania. Stanowią one część tzw. Zagłady od kul. W obecnych badaniach przyjmuje się, że około jedna czwarta wszystkich ofiar Holokaustu zginęła w egzekucjach. Zostali zamordowani w swoich miastach, miasteczkach i wsiach oraz na ich obrzeżach. Ich dokładnej liczby nie znamy. Niewiele wiemy też o bezpośrednich sprawcach, pomocnikach, sposobach wybierania miejsc zbrodni, zacieraniu śladów, ani o powojennej historii mogił, w których spoczywają szczątki ofiar. 

Badacze i badaczki reprezentujący takie dyscypliny jak historia, socjologia, kulturoznawstwo, archeologia czy dendrologia skoncentrowali się na terenach dawnego Generalnego Gubernatorstwa, ze szczególnym uwzględnieniem województwa podkarpackiego. Zajmowali się historiami masowych grobów i ich upamiętnienieniami. Nowa mapa pozwala wyszukiwać informacje według nazwy miejscowości, liczby ofiar czy lokalizacji pochówków – zarówno na cmentarzach żydowskich, jak i poza nimi. Platforma została wzbogacona o unikalne zestawienia materiałów kartograficznych: mapy kolejowe, administracyjne z różnych lat oraz zdjęcia lotnicze. W wybranych lokalizacjach - przede wszystkim na terenie województwa podkarpackiego i małopolskiego – dostępne są także dokumenty archiwalne, fotografie, fragmenty literatury oraz transkrypcje relacji świadków.

Mapa ma być w kolejnych latach systematycznie rozbudowywana o kolejne dane. Planowane są także działania skierowane do nauczycieli, edukatorów i przewodników turystycznych.

Projekt realizowany jest dzięki wsparciu fundacji EVZ „Pamięć Odpowiedzialność Przyszłość”, fundacji „ZEIT-Stiftung Bucerius” oraz fundacji „Fritz Thyssen Stiftung”.