W listopadzie Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie organizuje dwie międzynarodowe konferencje poświęcone badaniom nad Holokaustem:

Międzynarodowa konferencja „Intimate Memory, Institutional Memory: Reframing Holocaust Commemorations”, która odbędzie się w dniach 15–17 listopada 2026 r., skupi się na ewolucji praktyk upamiętniania Holokaustu w kontekście indywidualnym, społecznym i instytucjonalnym. Wspólnie z Instytutem Historii Żydowskiej im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie zapraszamy naukowców do nadsyłania abstraktów.

Osiemdziesiąt lat po zakończeniu II wojny światowej upamiętnianie Holokaustu ewoluuje ponad pokoleniami, regionami i kontekstami politycznymi. W kontekście analizy lokalnych, krajowych i transnarodowych kultur pamięci, nasze zainteresowanie skupia się w szczególności – choć nie wyłącznie – na badaniach dotyczących Europy Środkowo-Wschodniej.

Badania nad publicznymi i prywatnymi miejscami pamięci, ich ideologicznym i materialnym kontekstem, a także praktykami upamiętniania w odniesieniu do nich, wydają się nadal niewystarczające. Zgodnie z aktualnymi trendami w transnarodowych badaniach nad pamięcią, szczególnie warto zbadać powiązania między formami upamiętniania praktykowanymi „na miejscu” – czyli tam, gdzie miały miejsce masowe mordy na Żydach – a tymi, które powstają w innych częściach świata. Ponadto wiele prywatnych i rodzinnych form upamiętniania znalazło się w centrum uwagi naukowej dopiero w ostatnich latach. Osobiste akty pamięci – takie jak prowadzenie archiwów rodzinnych, badania genealogiczne, praktyki rytualne, tworzenie cyfrowych miejsc pamięci lub produkcja dzieł artystycznych – odgrywają decydującą rolę w kształtowaniu współczesnego rozumienia Holokaustu. Praktyki te często podważają, komplikują lub na nowo interpretują dominujące narracje instytucjonalne.

Prywatna i rodzinna praca nad pamięcią, obejmująca trzy do czterech pokoleń ocalałych, często pokrywa się z działaniami nieżydowskich aktywistów pamięci, którzy organizują lokalne uroczystości, wystawy i festiwale. Pełnią oni przy tym rolę pośredników między różnymi społecznościami pamięci i przyczyniają się do negocjowania wspólnej, kontrowersyjnej lub wielowarstwowej przeszłości. Jednocześnie organy rządowe, instytucje kulturalne i organizacje międzynarodowe nadal wprowadzają nowe praktyki upamiętniające, programy nauczania, ramy prawne i środki polityki kulturalnej, które odzwierciedlają zmieniające się priorytety polityczne, tożsamości zbiorowe i stosunki międzynarodowe.

Konferencja ta będzie poświęcona badaniu ewoluujących relacji między indywidualnymi, aktywistycznymi i instytucjonalnymi formami upamiętniania Holokaustu a szerszymi siłami społecznymi, politycznymi i kulturowymi, które je kształtują.

• Konferencja „Intimate Memory, Institutional Memory: Reframing Holocaust Commemorations”
• 15–17 listopada 2026 r.
• miejsce: Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie
• Call for Papers “Intimate Memory, Institutional Memory: Reframing Holocaust Commemorations”
• Deadline: 31 maj 2026

----------

Międzynarodowa konferencja grupy roboczej Cinematographie des Holocaust, która odbędzie się 30 listopada w Łodzi, będzie poświęcona filmowej refleksji nad Holokaustem.

Filmowe podejście do Holokaustu charakteryzuje się fundamentalnym paradoksem, który ujawnił się już w trakcie samego ludobójstwa: podczas gdy zdjęcia i filmy były produkowane w celu dokumentowania, zarządzania lub inscenizowania aspektów prześladowań i masowych mordów, jednocześnie podejmowano szeroko zakrojone wysiłki, aby ukryć zbrodnie, zatrzeć ślady i zaprzeczyć odpowiedzialności.

Od samego początku pamięć o Holokauście naznaczona jest zatem napięciem między dowodami wizualnymi a systematycznym zatajaniem – napięciem, które do dziś kształtuje filmową reprezentację, narrację i odbiór. Niniejsza konferencja zaprasza do zgłaszania referatów, które analizują, w jaki sposób filmy z okresu Holokaustu i o nim, w różnych fazach historycznych, radzą sobie z praktykami ukrywania i ujawniania. Twierdzenia sprawców, że nic nie wiedzieli ani nie widzieli, milczenie ocalałych i wypieranie traumatycznych wspomnień, a także późniejsze debaty pedagogiczne na temat wykorzystania dosadnych obrazów – wszystko to wskazuje na utrzymujące się granice wizualne i narracyjne. Filmy mogą ujawniać okrucieństwa, a jednocześnie odwracać uwagę, łagodzić przemoc poprzez narracyjne ramy lub oferować pośrednie formy wypowiedzi, które umożliwiają zarówno konfrontację, jak i dystans. Konferencja osadza te dynamiki w szerszych społecznych i narodowych kulturach pamięci. W Niemczech i Austrii kino holokaustowe funkcjonuje w społeczeństwach, które są historycznie uwikłane w te wydarzenia i charakteryzują się ciągłymi procesami negocjacji winy, odpowiedzialności i defensywnej abstrakcji.

W krajach Europy Wschodniej, które były okupowane podczas II wojny światowej, filmowe przedstawienia zajmują się historią inwazji, masowej przemocy i zmieniających się struktur władzy, a jednocześnie konfrontują widza ze złożonymi i często kontrowersyjnymi kwestiami kolaboracji, współudziału, roli widza, antysemityzmu i narodowej tożsamości. W obu kontekstach wyparte, fragmentaryczne lub wykorzystywane politycznie historie rodzinne przyczyniają się do tego, co dziś określa się mianem postmemory, i pozostawiają wyraźne ślady w formie filmowej oraz w sposobach narracji. Jednocześnie nowe osiągnięcia technologiczne – w szczególności pojawienie się obrazów historycznych generowanych i ulepszanych przez sztuczną inteligencję – rodzą palące pytania o autentyczność, siłę dowodową i etykę wizualizacji, co jeszcze bardziej komplikuje dynamikę ukrywania i ujawniania w kinie holokaustowym. Zapraszamy do nadsyłania artykułów analizujących, w jaki sposób filmy odzwierciedlają, reprodukują lub kwestionują te dynamiki, ze szczególnym uwzględnieniem kina dokumentalnego i archiwalnego, przedstawień sprawców i ocalałych, edukacyjnego wykorzystania filmu, a także dalszego życia obrazów Holokaustu w zmieniających się kontekstach wystawienniczych i medialnych. Konferencja zaprasza do zgłaszania referatów z dziedziny nauk humanistycznych, społecznych i kulturowych (w tym filmoznawstwa, medioznawstwa, historii i dyscyplin pokrewnych). Szczególnie mile widziane są podejścia interdyscyplinarne.

• Konferencja „UN|COVERING: VISIBILITY, DENIAL, AND AMBIGUITY IN THE CINEMATOGRAPHY OF THE HOLOCAUST”
• 30 listopada 2026 r.
• Łódź, Polska
• Call for Papers “Un|Covering: Visibility, Denial, and Ambiguity in the Cinematography of the Holocaust”
• Deadline: 30 lipca 2026