Projekt badawczy koncentruje się na zarządzaniu i przywłaszczaniu żydowskiego dziedzictwa kulturowego w Polsce, a w szczególności na wpływie ram prawnych i przemian politycznych, które miały miejsce od 1989 roku. Główna teza projektu głosi, że zmiany prawne i polityczne, które nastąpiły w Polsce w okresie transformacji postsocjalistycznej, nadal wpływają na sposób, w jaki instytucje żydowskie, społeczności i inne zainteresowane strony zarządzają dawnymi synagogami i innymi obiektami dziedzictwa żydowskiego. Zakłada się, że przepisy ustanowione w latach 90. określają zakres działań, jakie mogą podejmować podmioty żydowskie i nieżydowskie, zarówno krajowe, jak i międzynarodowe, na szczeblu lokalnym, krajowym i międzynarodowym.

Badania koncentrują się na aspektach prawnych własności i ochrony zabytków, w szczególności na ustawie z 1997 r. regulującej stosunki między państwem polskim a gminami wyznania mojżeszowego oraz na trwających procesach restytucji mienia żydowskiego. Ramy prawne często powodują konflikty między zainteresowanymi stronami dotyczące odpowiedniej renowacji, ponownego wykorzystania i konserwacji dawnych synagog. Projekt zwraca szczególną uwagę na północne i zachodnie regiony Polski – dawne terytoria niemieckie włączone po II wojnie światowej – gdzie dziedzictwo żydowskie jest czasami traktowane inaczej niż w Polsce centralnej .

Kluczowe pytania badawcze dotyczą tego, w jaki sposób dyskurs na temat dziedzictwa żydowskiego wpływał na przemiany polityczne, gospodarcze i kulturowe, którzy aktorzy i sieci wywarli wpływ na ustawodawstwo po 1989 r., dlaczego debata na temat restytucji przesunęła się z kwestii majątkowych na dziedzictwo kulturowe zakorzenione w tożsamości narodowej, w jaki sposób międzynarodowe standardy ochrony zabytków wpływają na lokalne praktyki oraz jakie konflikty i rozbieżne interpretacje utrzymują się prawie 30 lat po uchwaleniu odpowiednich przepisów.

Pod względem metodologicznym projekt opiera się na teorii ochrony zabytków, naukach politycznych, prawie i historii transformacji, a także krytycznych studiach nad dziedzictwem kulturowym. Analiza dokumentów i archiwów, wywiady z właścicielami i użytkownikami synagog oraz studia przypadków służą powiązaniu kontekstów prawnych i politycznych na poziomie makro z praktykami lokalnymi i podmiotami na poziomie mikro. Projekt obejmuje również dialog z praktykami i instytucjami w celu opracowania praktycznych modeli przyszłej rewitalizacji i ochrony dziedzictwa żydowskiego w Polsce i całym regionie.

Projekt realizowany w ramach programu priorytetowego DFG 2357 „Żydowskie dziedzictwo kulturowe“ (2025-2028r.)

Instytucje partnerskie: Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie, Bet Tfila: Forschungsstelle für jüdische Architektur in Europa (Braunschweig, Deutschland)

Kierownictwo projektu:dr.-Ing. Ulrich Knufinke, Prof. Dr. Ruth Leiserowitz

Zespół: Dr. Christhardt Henschel, Zuzanna Światowy

Partnerzy współpracujący: prof. dr. Jörg Hackmann (Instytut Historyczny Uniwersytetu w Szczecinie) oraz dr Magdalena Waligórska-Huhle (Instytut Etnologii Europejskiej Uniwersytetu Humboldta w Berlinie)

Projekt jest kontynuacją projektu „Aneignung und Revitalisierung. Aushandlungsprozesse des deutsch-jüdischen Kulturerbes in Polen“.