27 stycznia 2020 r., podczas przemówienia z okazji siedemdziesiątej piątej rocznicy wyzwolenia obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau, Marian Turski wspominał, że będąc w 1965 r. na stypendium w Stanach Zjednoczonych brał udział w marszu z Martinem Lutherem Kingiem z Selmy do Montgomery. I wtedy, wspominał, ‘ludzie, którzy dowiadywali się, że byłem w Auschwitz, pytali mnie: „Jak myślisz, to chyba tylko w Niemczech coś takiego mogło być? Czy mogłoby być gdzie indziej?”. I ja im mówiłem: „To może być u was. Jeżeli się łamie prawa obywatelskie, jeżeli się nie docenia praw mniejszości, jeżeli się je likwiduje. Jeżeli nagina się prawo, tak jak to czyniono w Selmie, wtedy to się może zdarzyć”.’ Ta refleksją Mariana Turskiego dobrze wpisuje się we współczesne debaty na temat związków i ciągłości między kolonializmem, rasizmem, a nazistowską polityką okupacyjną i Zagładą oraz na temat możliwości zestawiania i porównywania różnych ludobójstw i innych form przemocy na tle rasowym, zarówno w kontekście naukowym, jak i w dyskursie publicznym. Dyskusje te toczone są intensywnie w Niemczech, gdzie stawia się pytanie o ciągłość między polityką kolonialną Wilhelmińskich Niemiec oraz ludobójstwem na społecznościach Herero i Nama (1904-1908) a Zagładą. Innym istotnym wątkiem jest pytanie o to, czy politykę niemiecką wobec Polaków na terenie zaboru pruskiego można nazwać kolonialną i czy można mówić w Niemczech o rasizmie skierowanym przeciwko mieszkańcom Europy Wschodniej, który sięga swoimi korzeniami do XVII/XIX w. Te kwestie będą przedmiotem trzeciej z debat „Polityki” organizowanych we współpracy z Niemieckim Instytutem Historycznym w Warszawie z okazji wręczenia Nagrody Historycznej Polityki i dla uczczenia pamięci zmarłego w ubiegłym roku Mariana Turskiego.

Rozmawiają: Agnieszka Pufelska, Robert Parzer, Marcin Zaremba, POLITYKA

Moderacja: Zofia Wóycicka

Dom w Alejach, 9.06.2026. godz. 18.00