Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk w Warszawie we współpracy z Niemieckim Instytutem Historycznym w Warszawie oraz Mazowieckim Samorządowym Centrum Doskonalenia Nauczycieli organizuje międzynarodową konferencję „Measuring the Nation. Collecting, Interpreting, and Digital Processing of Historical Data”. Odbędzie się ona w Warszawie w dniach 29 września–1 października 2026 r. Więcej informacji znajdą Państwo na stronie konferencji: ihpan.edu.pl/measuring-nation/

Projekt finansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu Wektory Nauki.

Rozwijające się od co najmniej kilkunastu lat badania z zakresu humanistyki cyfrowej, poza oczywistymi cechami wspólnymi, mają również specyfikę dyscyplinarną i regionalną. W dziedzinie historii i nauk pokrewnych ich przedmiotem często stają się źródła masowe wytworzone przez państwo. Ich digitalizacja, opracowanie i odpowiednie udostępnienie służy badaniom, a także upowszechnieniu wiedzy i postaw obywatelskich, wyrażających się np. w zaangażowaniu w ochronę lokalnego dziedzictwa kulturowego.

Jeszcze zanim doszło do przełomu cyfrowego w publikacji danych historycznych, nastąpił zwrot w historii szeroko rozumianych nauk o człowieku, w tym statystyki i kartografii. Pionierzy New Economic History wykorzystali analizę źródeł masowych do weryfikacji głęboko osadzonych sądów o stosunkach gospodarczych w przeszłości. W historii geografii badacze tacy, jak  John Brian Harley, dostrzegli w mapach elementy normatywne, nie tyle odbicie rzeczywistości społecznej, ile raczej próby jej aktywnego kształtowania. W tej perspektywie wytworzone w XIX i XX wieku źródła masowe są elementem składowym typowego dla nowoczesności dążenia do porządku i kontroli. Stanowią niezastąpione źródło do badania procesów produkcji wiedzy oraz światopoglądu ich twórców, ale ich bezpośrednia wartość informacyjna stoi pod znakiem zapytania. Przeszłość kryjąca się za źródłami masowymi nie zawsze daje się dogonić i zweryfikować.

Interdyscyplinarna konferencja Measuring the Nation: Collecting, Interpreting, and Digital Processing of Historical Data będzie stanowić platformę dyskusji pomiędzy przedstawicielami różnych dyscyplin i tradycji badawczych, związanych z wytworzonymi w XIX i XX wieku źródłami masowymi dotyczącymi Europy Środkowo-Wschodniej. Spotkanie badaczy, reprezentujących niekiedy skrajnie odmienne podejścia do źródeł nie ma na celu wypracowania jednolitego stanowiska. Jego efektem będzie natomiast otwarty katalog pytań badawczych i praktyk, uwzględniających różne wrażliwości historyków idei i gospodarki, edytorów źródeł, demografów historycznych, specjalistów od humanistyki cyfrowej i kulturoznawców.

Języki konferencji:

• angielski
• polski

Organizatorzy konferencji:

• Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
• Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie
• Mazowieckie Samorządowe Centrum Doskonalenia Nauczycieli

Komitet organizacyjny:

• dr Wiesława Duży, Pracownia Historii Przestrzennej, Zakład Atlasu Historycznego IH PAN
• prof. dr hab. Maciej Górny, Zakład Historii Idei i Dziejów Inteligencji IH PAN, wicedyrektor Instytutu ds. naukowych
• dr Tomasz Panecki, Zakład Atlasu Historycznego IH PAN, kierownik Zakładu
• prof. dr hab. Magdalena Saryusz-Wolska, Niemiecki Instytut Historyczny, dyrektorka Instytutu
• dr hab. Bogumił Szady, prof. KUL, Ośrodek Badań nad Geografią Historyczną Kościoła w Polsce, Katolicki Uniwersytet Lubelski, dyrektor Ośrodka
• dr Adrianna Sznapik, Pracownia Bibliografii Retrospektywnej XIX i XX wieku, Zakład Bibliografii Historii Polskiej IH PAN
• dr Adam Zapała, Pracownia Historii Cyfrowej, Zakład Atlasu Historycznego IH PAN, kierownik Pracowni

Sekretarz konferencji:

•   dr Michał Raczkowski

Dane kontaktowe:

e-mail: measuringnation@ihpan.edu.pl